• NBCN

Thủ tướng Abe khuyến khích công ty Nhật rời Trung Quốc, Bắc Kinh lo lắng đối phó


Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe kêu gọi các công ty Nhật dời nhà máy ở Trung Quốc về nước hoặc chuyển sang Đông Nam Á. Ảnh: Reuters.

Tin tổng hợp: Giữa đại dịch virus corona, Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe đã đề xuất các biện pháp để xây dựng nền kinh tế ít phụ thuộc hơn vào Trung Quốc để đất nước "Mặt Trời mọc" có thể tránh được gián đoạn trong chuỗi cung ứng, giữa lúc những cuộc thảo luận tương tự diễn ra tại Mỹ.


Lời kêu gọi này đã dẫn đến cuộc tranh luận sôi nổi ở Bắc Kinh, theo Nikkei Asian Review.

Một nguồn tin trong lĩnh vực kinh tế ở Trung Quốc tiết lộ:

Bắc Kinh "đang có những lo ngại thực sự về việc các công ty nước ngoài rút khỏi Trung Quốc"... "Điều đặc biệt được nhắc đến là điều khoản trong gói kinh tế khẩn cấp của Nhật Bản khuyến khích (và tài trợ) việc tái lập các chuỗi cung ứng".

Nếu đại dịch không xảy ra, chuyến thăm Nhật Bản đầu tiên của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ kết thúc bằng việc ông Tập tự hào tuyên bố "kỷ nguyên mới" trong quan hệ Trung - Nhật. Ông sẽ cổ vũ ông Abe khi Nhật Bản chuẩn bị tổ chức sự kiện lớn là Thế vận hội 2020.

Thay vào đó, cả chuyến đi của ông Tập và Thế vận hội Tokyo đã bị hoãn lại, và quan hệ Trung - Nhật giờ đang đứng giữa ngã tư đường.

Người ta nhìn thấy những tín hiệu sớm nhất về chính sách mới của ông Abe vào ngày 05/3/2020. Vào ngày đó, một cách trùng hợp cũng là ngày hoãn chuyến thăm Nhật của ông Tập được công bố, chính phủ Nhật Bản tổ chức họp Hội đồng Đầu tư cho Tương lai. Ông Abe, Chủ tịch hội đồng, cho biết ông muốn các cơ sở sản xuất sản phẩm có giá trị gia tăng cao trở về Nhật Bản. Ngồi quanh bàn là các lãnh đạo doanh nghiệp có ảnh hưởng như Hiroaki Nakanishi, Chủ tịch Liên đoàn Doanh nghiệp Nhật Bản, tổ chức đại diện cho giới kinh doanh lớn nhất đất nước được biết đến với tên gọi Keidanren.

"Trong số các sản phẩm phụ thuộc nhiều vào một quốc gia duy nhất để sản xuất, chúng ta nên cố gắng di dời các mặt hàng có giá trị gia tăng cao về Nhật Bản... Và đối với mọi thứ khác, chúng ta nên đa dạng hóa quốc gia (sản xuất) như các nước ASEAN" -Thủ tướng Abe.

Giữa lúc đất nước đang bị bao phủ bởi tin tức về virus corona, đề xuất này đã không tạo ra các dòng tít lớn ở Nhật Bản. Song Trung Quốc đang quan sát một cách cẩn trọng. Xu hướng đó sẽ làm lung lay nền tảng của mô hình tăng trưởng lâu nay mà Trung Quốc theo đuổi.

Trong gói kích thích kinh tế khẩn cấp được thông qua vào ngày 07/4/2020, chính phủ Nhật Bản kêu gọi tái lập chuỗi cung ứng đã bị tấn công bởi dịch bệnh và dành hơn 240 tỷ yên (khoảng 2,2 tỷ USD) trong kế hoạch ngân sách bổ sung cho năm tài khóa 2020 để hỗ trợ các công ty Nhật chuyển nhà máy về trong nước hoặc đa dạng hóa cơ sở sản xuất bằng việc chuyển đến Đông Nam Á.

Ngày hôm sau, 08/4./2020 Ủy ban Thường vụ Bộ Chính trị Trung Quốc, cơ quan ra quyết định hàng đầu ở nước này, đã tổ chức một cuộc họp tại Bắc Kinh. Phát biểu tại cuộc họp, Chủ tịch Tập Cận Bình nhấn mạnh sự cần thiết của việc luôn giả định kịch bản tồi tệ nhất xảy ra, và kêu gọi "chuẩn bị về tư tưởng và hành động để đối phó với những thay đổi kéo dài của môi trường bên ngoài".

Ủy ban Thường vụ Bộ Chính trị gồm bảy thành viên thường họp mỗi tuần một lần và rất hiếm khi việc tổ chức và nội dung các cuộc họp này được truyền thông đăng tải. Ông Tập kêu gọi chuẩn bị cho "một trận chiến kéo dài" trong khi luôn sẵn sàng cho tình huống xấu nhất. Có những cuộc nói chuyện ở Mỹ liên quan đến sự phụ thuộc vào Trung Quốc. Larry Kudlow, Chủ tịch Hội đồng Kinh tế Quốc gia của Nhà Trắng, đã bày tỏ ý định xem xét chi phí di dời các công ty Mỹ từ Trung Quốc về nước. Điều này nhất quán với chương trình nghị sự "Nước Mỹ trước tiên" của Tổng thống Donald Trump. Nếu Mỹ và Nhật Bản, hai nền kinh tế lớn nhất và lớn thứ ba thế giới, rời khỏi Trung Quốc, việc này sẽ tạo ra tác động rất lớn đến nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Trung Quốc sẽ gặp thách thức lớn nếu các công ty của cả Mỹ và Nhật Bản chuyển nhà máy về nước. Ảnh: Kyodo.

Giới quan sát vẫn đang tranh cãi về quyết định của chính phủ Abe. Những câu hỏi được đặt ra bao gồm: Tại sao lại tiến hành vào lúc này khi thế giới đang dồn sức chống dịch và nhiều nền kinh tế lớn đang chật vật chống đỡ? Liệu việc tách chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc có hiệu quả hay không? Và tại sao lại tạo thêm rủi ro cho sự nồng ấm trở lại trong quan hệ Trung - Nhật từ năm 2019?

Viết cho tạp chí The Diplomat, tiến sĩ John Lee, nhà nghiên cứu cao cấp tại Viện Hudson ở Washington DC, nói rằng "tạm thời chúng ta sẽ không thể biết chính sách của Nhật là khôn ngoan hay phản tác dụng". Tuy nhiên, ông cũng đưa ra vài lý do để cho rằng chính sách của Thủ tướng Abe cũng như thời điểm áp dụng chính sách này có thể sẽ "thuận lợi và may mắn" hơn Mỹ, vốn đã bắt đầu chuyển sản xuất từ Trung Quốc về nước từ khi ông Trump lên nắm quyền.

Ông Abe đã tiến hành một số canh bạc chiến lược và kinh tế táo bạo kể từ khi ông đảm nhiệm chức vụ thủ tướng lần thứ hai vào năm 2012. Việc ông vẫn tồn tại và nổi lên như là chính khách hàng đầu khu vực cho thấy ông đã giành phần thắng trong hầu hết những canh bạc này, theo tiến sĩ Lee.

"Động thái mới nhất có cơ hội thành công nếu dồn hết sức lực" -TS John Lee.