Lợi ích gì cho công nhân & chủ nhân VN khi Anh Quốc tham gia CPTPP và ký kết ‘UK-V’ FTA?

Updated: Nov 11

9/11/2020

Hôm 30/09/2020, tin tức quốc tế cho biết Vương quốc Anh (UK) và VN đã ký “Tuyên bố chung về quan hệ đối tác chiến lược Việt Nam-Vương quốc Anh: Định hướng phát triển trong 10 năm tới”. Tuyên bố được công bố sau cuộc hội đàm giữa Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Bình Minh và Bộ trưởng Ngoại giao Vương quốc Anh Dominic Raab tại Hà Nội. Hai ngày sau tạp chí ngoại giao nổi tiếng của Nhật là The Diplomat đưa ra bình luận: “VN và UK có những lý do chính đáng để tạo dựng mối quan hệ kinh tế và chiến lược bền chặt


Trước đó, vào ngày 13/07/2020, Ngoại trưởng VQ Anh Dominic Raab và Bộ trường ngoại giao Phạm Bình Minh đã họp trực tuyến bàn về việc ký hiệp ước “tự do thương mại Anh-Việt FTA”, tạm gọi là UKVFTA tương tự như EVFTA (EVFTA không bao gồm VQ Anh vì vụ Brexit). Trong cuộc hội đàm trực tuyến nầy, VQ Anh bày tỏ ý muốn tham gia Hiệp Định CPTPP giữa VN và 11 quốc gia khác tại Á Châu & Mỹ châu (2). Theo Nikkei (30/09/2020) và Diplomat (02/10/2020) thì hai bên đã thỏa thuận sẽ sớm ký hiệp định tự do thương mại (FTA) để Anh tham gia EVFTA và CPTPP.

The Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership. In a post on Twitter, Raab described this as “a significant step in taking the U.K.-Vietnam economic relationship to the next level, and demonstrating the U.K.’s commitment and value to the region.”.

Điều đáng chú ý là quan hệ Anh-Việt được cải thiện trong bối cảnh quan hệ Anh-Trung đang xấu đi vì Trung Quốc tráo trở ở Hong Kong bắt nạt các nước ở Biển Đông. Chuyến thăm của ngoại trưởng Anh trùng hợp với tin Hải quân Anh có thể triển khai tàu sân bay mới  HMS Queen Elizabeth, tới vùng biển Ấn Độ-Thái Bình Dương. Ngoài ra, Đại sứ quán Anh tại Việt Nam cho biết, từ năm 2009, thương mại giữa Vương quốc Anh và các nước CPTPP đã tăng trưởng trung bình 6% mỗi năm và trị giá hơn 112 tỷ bảng Anh vào năm 2019.

Liên hệ đến CPTPP thì phải xét đến vai trò đầu tàu của Nhật Bản. Hơn nữa, Tân Thủ tướng Nhật Yoshihide Suga nhậm chức mới hơn 1 tháng đã chọn Việt Nam để đi thăm lần đầu tiên vào 2 ngày 18 và 19 tháng 10/2020 là một sự kiện liên quan đến hiệp định CPTTP, đến việc VQ Anh gia nhập CPTPP, vì Nhật là một trong vài nhân tố cốt lõi của CPTTP. Chuyến viếng thăm này của ông Suga tiếp theo cuộc họp Ngoại trưởng bốn nước “Bộ Tứ” (Quad) tại Tokyo hôm 06/10/2020 đã tập trung bàn về tình hình căng thẳng ở khu vực Indo-Pacific và trật tự quốc tế sau đại dịch Covid-19. Gần đây, ba nước: Nhật, Úc, Ấn, đã xúc tiến “Sáng kiến Chuỗi Cung ứng Bền vững” (Supply Chain Resilience Initiative), nhằm giảm lệ thuộc vào Trung Quốc, và để ngỏ cho các nước ASEAN tham gia.


Để hỗ trợ các doanh nghiệp Nhật rút khỏi Trung Quốc, Tokyo quyết định chi US$ 2,2 tỷ. Tháng 7/2020, Tokyo đã chi US$ 542 triệu để hỗ trợ 57 công ty đầu tư vào Nhật, và 30 công ty khác đầu tư vào ASEAN, trong số đó một nửa đầu tư vào Việt Nam. Đây là cuộc họp Ngoại trưởng “Bộ Tứ” lần thứ hai, sau cuộc họp lần đầu tại Washington vào Tháng 9/2019. Hơn nữa Nhật đã tham gia “Five Eyes” (cơ chế tình báo năm nước Mỹ, Anh, Úc Canada, Tân Tây Lan) nay đã trở thành “Six Eyes”, thì những vi phạm quyền lao động của con người VN sẽ khó mà che dấu khi Nhật đã có mặt tại VN và sẽ tham gia mạnh hơn vào nên kinh tế VN sau chuyến đi vận động nầy của thủ tướng Suga. Theo Nikkei Asian, ngày 23/10, tại thủ đô Tokyo, Nhật Bản và Vương quốc Anh đã ký Hiệp định Thương mại Tự do song phương để mở đường cho thỏa thuận này có hiệu lực vào đầu năm 2021 nhằm đảm bảo tính liên tục trong hoạt động thương mại và đầu tư giữa hai nước.


Trong thông cáo báo chí chung phát hành sau lễ ký, Bộ trưởng Thương mại Quốc tế Anh Liz Truss nhấn mạnh: “Hiệp định này mang lại cho các doanh nghiệp Anh cửa ngõ vào khu vực châu Á-Thái Bình Dương… và mở đường cho việc Anh gia nhập hiệp định thương mại tự do Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương CPTPP”. Trong khi đó, Bộ trưởng Ngoại giao Nhật Bản Toshimitsu Motegi khẳng định “Nhật Bản hoan nghênh việc Vương quốc Anh quan tâm tới việc gia nhập CPTPP và sẽ tiếp tục hỗ trợ cần thiết” cho nước này”.


Trong nỗ lực giảm bớt sự phụ thuộc vào Trung Quốc, Nhật đang trợ cấp cho các công ty chuyển hoạt động sản xuất sang Đông Nam Á, nơi vừa có vị trí địa lý tốt và có thể cung cấp lao động tương đối rẻ. Trong số 30 công ty đã được chọn để nhận trợ cấp, bao gồm các nhà sản xuất hàng hóa từ áo choàng y tế đến các bộ phận động cơ ô tô, một nửa đang có kế hoạch thành lập tại Việt Nam. Theo Reuters, một nửa trong số 30 công ty Nhật đã tận dụng kế hoạch trợ cấp trị giá 23,5 tỷ yên (223,28 triệu USD) của chính phủ nhằm đa dạng hóa chuỗi cung ứng ở Đông Nam Á đã nhắm mục tiêu đến Việt Nam, vốn đã tích cực thu hút đầu tư của Nhật. Việt Nam là một trong những quốc gia nhận viện trợ nhiều nhất từ Nhật Bản trong 20 năm qua. Từ 2014-2018, Nhật cung cấp cho Việt Nam khoảng 280 triệu USD dưới hình thức viện trợ để phát triển cơ sở hạ tầng, quản lý nguồn nhân lực, cũng như thực hành quản trị và môi trường ở Việt Nam, theo truyền thông trong nước (3).


Theo ông Greg Hands, Quốc vụ khanh phụ trách Chính sách Thương mại Vương Quốc Anh và ông Ian Raymond Hatton, Chủ tịch Tập đoàn Enterprize Energy thì 12 tỷ USD là số tiền ước tính Tập đoàn Enterprize Energy của Anh sẽ đầu tư cho dự án điện gió ngoài khơi tại Kê Gà, tỉnh Bình Thuận. Theo Enterprize Energy, 50% trong số 12 tỷ USD là đầu tư vào kinh tế Việt Nam. Ông Gareth Ward, Đại sứ Anh tại Việt Nam nhấn mạnh, bên cạnh việc chia sẻ mục tiêu chung là Hiệp định thương mại tự do song phương giữa Vương quốc Anh và Việt Nam, Anh cũng đang theo đuổi việc gia nhập Hiệp định CPTPP mà Việt Nam đã phê chuẩn năm ngoái. Điều này sẽ tăng cường hơn nữa mối quan hệ thương mại và đầu tư song phương giữa Việt Nam và Vương quốc Anh cũng như thúc đẩy hợp tác giữa hai chính phủ, đặc biệt là trong các lĩnh vực chiến lược như năng lượng tái tạo, công nghệ và chăm sóc sức khỏe. “CPTPP chiếm 13% GDP toàn cầu vào năm 2018, con số này sẽ tăng lên 16% nếu Anh tham gia. Vương quốc Anh dự định tham gia quan hệ đối tác này nhằm thúc đẩy hơn nữa xuất khẩu, thương mại và đầu tư của Vương quốc Anh tới các thị trường sôi động như Việt Nam”, đại sứ Anh tại Việt Nam cho biết thêm (4).

Hai sự kiện “Việt-Anh FTA” và “CPTPP” nầy đã dẫn đến mối bang giao “quan hệ đối tác chiến lược Việt Nam – Vương quốc Anh” được ký kết vào cuối Tháng 9/2020 nói trên.


Mối quan hệ “đối tác chiến lược Việt-Anh” tốt xấu ra sao đối với lợi ích của công nhân & chủ doanh nghiệp?

  1. Trước nhất, VQ Anh là một quốc gia dân chủ lâu đời và thuộc hàng ngũ các nước tôn trọng nhân quyền và tôn trọng lao động nhất thế giới. Đảng Lao Động tại VQ Anh là 1 trong 2 chính đảng lớn, thay nhau nắm quyền hành pháp qua các cuộc bầu cử tự do tại Anh Quốc. Do đó, khi VQ Anh đầu tư vào VN hoặc mua hàng hóa xuất khẩu từ VN thì quyền và lợi ích của người lao động liên quan đến 2 sự kiện nầy được chính phủ VQ Anh và nghiệp đoàn tại Anh Quốc bảo vệ. Cụ thể hơn, không ai có quyền vi phạm quyền của người lao động tham gia việc sản xuất hàng hóa tại VN để bán sang VQ Anh và cũng không ai được phép áp bức công nhân làm việc trong các nhà máy sản xuất, kinh doanh & dịch vụ do VQ Anh thiết lập tại VN theo hiệp định UKVFTA hy vọng sẽ ký kết năm tới và CPTPP có hy vọng VQ Anh sẽ gia nhập nội trong năm 2021.

  2. Thứ hai là VQ Anh không có bất cứ công đoàn hay nghiệp đoàn nào trực thuộc các chính đảng hay chính phủ VQ Anh. Nghiệp đoàn tại VQ Anh hoàn toàn độc lập và tự do. Các nghiệp đoàn độc lập tự do tại VQ Anh là một trong những nghiệp đoàn đúng nghĩa và đúng với quy định của Tổ Chức Lao Động Quốc Tế (ILO). Vì là độc lập nên họ sẵn sàng đứng ra liên kết, hổ trợ các nghiệp đoàn cơ sở & độc lập tại VN nói chung và đặc biệt cho các nghiệp đoàn cơ sở tại các doanh nghiệp do Anh Quốc đầu tư tại VN & các doanh nghiệp liên quan đến hàng hóa xuất khầu sang Anh Quốc sau khi FTA được ký kết giữa VN và VQ Anh, cũng như sau khi CPTTP kết nạp thêm VQ Anh.

  3. Thứ ba là hiện nay 2020, chỉ có các nghiệp đoàn tại Nhật và tại 27 nước EU là những tổ chức lao động độc lập (tầm vóc quốc tế) đóng vai trò các đầu mối liên lạc để hỗ trợ công nhân và giới chủ nhân tại VN chiếu theo 2 hiệp ước EVFTA và CPTTP. Năm tới 2021, chắc chắn là CPTTP sẽ có thêm VQ Anh và thêm nữa là một hiệp ước FTA sẽ được ký kết giữa VN và UK (tạm gọi là UKVFTA) để có hiêu lực ngay trong năm 2021. Như vậy, lợi ích chính đáng và quyền của người lao động tại VN sẽ có thêm sự hổ trợ từ các nghiệp đoàn tại VQ Anh và từ Bộ Ngoại Giao VQ Anh. Giới lao động quan niệm rằng lực hỗ trợ từ VQ Anh cho người lao động VN có liên quan đến hàng hóa và dịch vụ xuất khẩu sang Anh quốc cũng như cho người lao động được tuyển dụng làm việc trong các cơ sở đầu tư của VQ Anh tại VN trước và sau năm 2021. Lý do là VQ Anh là quốc gia tôn trọng lao động vào bậc nhất trên thế giới, đặc biệt là về quyền lao động của con người.

  4. Thứ tư là vấn đề “công đoàn quốc doanh” tại VN sẽ gặp nhiều giới hạn trong việc kiểm soát người lao động tại VN, bời vì “công đoàn quốc doanh” là một tổ chức nằm trong Mặt Trận Tổ Quốc, một tổ chức chính trị của CSVN dù có bao gồm luôn công đoàn quốc doanh cũng vẫn không được Nhật, Anh & 27 nước EU công nhận là tổ chức của người lao động, chiếu theo 7 công ước ILO, và các hiệp ước CPTPP, EVFTA và UKVFTA (sẽ ký năm 2021). Vì công đoàn quốc doanh dính dáng đến chính trị nên không thể làm việc gì với các nghiệp đoàn độc lập & tự do tại các quốc gia nói trên. Đây là một lợi thế lớn lao của người lao động tại VN nói chung. Thật vậy, Điều 1 của Luật Công Đoàn nêu rõ; “Công đoàn Việt Nam là tổ chức chính trị – xã hội rộng lớn của giai cấp công nhân và của người lao động, được thành lập trên cơ sở tự nguyện, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam; đại diện cho công nhân, lao động, cán bộ, công chức, viên chức; chăm lo và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động; tham gia quản lý nhà nước, quản lý kinh tế – xã hội, tham gia kiểm tra, thanh tra, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp về những vấn đề liên quan đến quyền, nghĩa vụ của người lao động; tuyên truyền, vận động người lao động học tập nâng cao trình độ, kỹ năng nghề nghiệp, chấp hành pháp luật, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”. Điều 1 nấy chính là một lợi thế lớn lao cho người lao động VN, bởi vì tự nó phủ nhận chính nó, tức là làm cho nó không còn là một tổ chức lao động của VN và cũng không được quốc tế công nhận.

  5. Thứ năm là trước năm 2021 thì Nhật là nước đứng đầu trong hiệp định CPTPP và có giao thương (trade) lớn nhất với VN so với các nước khác trong hiệp định. Do đó chỉ duy nhất các nghiệp đoàn Nhật có thể làm chỗ dựa quốc tế cho lợi ích chính đáng và quyền của người lao động VN chống lại những vi phạm của các công đoàn quốc doanh của CSVN. Đến năm 2021, sau khi VQ Anh ký kết ký kết UKVFTA và tham gia CPTPP thì chỗ dựa quốc tế của các nghiệp đoàn độc lập và tự do của VN - từ cấp cơ sở cho tới cấp toàn quốc - sẽ gia tăng đáng kể khi các nghiệp đoàn VQ Anh chính thức có quyền hỗ trợ người lao động VN làm việc trong các doanh nghiệp vụ đầu tư của nước Anh tại VN và các doanh nghiệp sản xuất hàng hóa VN bán qua UK.

Tóm lại, dù cho luật Lao động 2019 của VN không cho các nghiệp đoàn độc lập tại các cơ sở kinh doanh VN được quyền liên kết thành các tổ chức cấp tỉnh, cấp vùng hay cấp toàn quốc, nhưng khi các nghiệp đoàn công nhân quốc tế của VQ Anh chính thức có quyền can thiệp vào lãnh vực lao động tại VN chiếu theo CPTPP và UKVFTA thì việc cấm đoán nầy sẽ không còn hiệu quả. Nói khác đi là sau khi Anh Quốc gia nhập CPTPP và ký kết UKVFTA chậm nhất là vào năm 2021 thì VN phải sửa lại bộ luật Lao Động 2019, sao cho người lao động VN có quyền được liên kết các tổ chức lao động do chính họ lập ra ở mọi cấp từ thấp lên cao và được quyền gia nhập các nghiệp đoàn công nhân quốc tế để thăng tiến nghề nghiệp cũng như bảo vệ quyền lợi chính đáng của công nhân tại VN. Đã mở cửa làm ăn với các quốc gia tôn trọng quyền lao động của con người như Anh Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Hoa Kỳ, v.v… thì CSVN phải tuân thủ luật chơi quốc tế vầ Lao Động chứ không thể một mình một chợ ôm giữ quyền lực chi phối và kiểm soát công nhân VN như từ trước năm 2021. Nhưng quan trọng hơn hết là cái tổ chức quốc doanh mệnh danh là “Tổng Liên Đoàn Lao Động VN” (Vietnam General Confederation of Labour) sẽ chỉ còn là một tổ chức chính trị ngoại vi của Đảng CSVN - trá hình là tổ chức lao động - chứ không còn được công nhận là một nghiệp đoàn đúng theo tiêu chuần lao động quốc tế hiện hành.


Đan Tâm

09/11/2020

REFERENCE:

(1) https://thediplomat.com/2020/10/vietnam-united-kingdom-eye-free-trade-agreement/).

(2) https://asia.nikkei.com/Economy/Trade/Vietnam-and-UK-foreign-ministers-to-meet-for-trade-deal)

(3) https://www.reuters.com/article/us-britain-eu-cptpp-vietnam-idUSKBN26L32C

(4) https://www.bbc.com/vietnamese/business-53080110

Ghi chú: Nội dung trong bài viết không nhất thiết phản ánh quan điểm của Nhóm Bạn Công Nhân.

© 2020 Trang NHÓM BẠN CÔNG NHÂN

nghiepdoan@nhombancongnhan.com