• NBCN

DỊCH COVID-19 TOÀN CẦU VÀ CÔNG NHÂN VIỆT NAM (Phần 2)


Công nhân ở Sài Gòn, Bình Dương ngủ lều ngay tại công ty theo quy định “3 tại chỗ” (ăn, ngủ, làm tại chỗ) để chống dịch. (Hình: Người Lao Động).

Đan Tâm

17/01/2022

Hà Nội không chuẩn bị gì cả cho việc chích ngừa cho gần 100 triệu người Việt Nam, trong đó hơn 65 triệu người đang trong tuổi lao động và làm việc. Trong suốt một năm khá yên ổn vì chặn được dịch sớm vào đầu năm 2020, họ chỉ lo tuyên truyền Việt Nam thắng dịch, ngạo nghễ, mà quên mất chuyện đi ký hợp đồng mua thuốc chủng ngừa hiếm hoi. Khi loại virus Delta xuất hiện, hoành hành, thì các lô thuốc đã bị các quốc gia khác đặt mua hết rồi.


Chính quyền CSVN cũng không theo dõi diễn biến dịch bệnh và cách thức chống dịch của các quốc gia khác. Họ thay đổi xoành xoạch “các đối tượng ưu tiên” trong việc chích ngừa. Nói một cách nhẹ nhàng, gần hai năm chống dịch vừa qua, để lại cho cả hệ thống chính trị của Việt Nam bài học sâu sắc, là nếu chỉ áp dụng biện pháp hành chính duy ý chí, sẽ để lại hệ quả tiêu cực không đáng có cho kinh tế và làm suy sụp cuộc sống ổn định của người lao động VN.


Sai lầm thứ nhất là mô hình “3 tại chỗ”. Mô hình 3 tại chỗ hay mô hình “4 tại chỗ” đã tạo nên hiện tượng dồn cục công nhân một chỗ. Hàng loạt xí nghiệp bùng phát thành ổ dịch phải đóng cửa, nếu không bùng phát thành ổ dịch thì doanh nghiệp cũng kham không nổi chi phí “3 tại chỗ” mà ngưng sản xuất. Kết quả là hàng loạt chuỗi cung ứng bị đứt gãy, kể cả chuỗi cung ứng hàng thiết yếu. Doanh nghiệp đổ ngã, vận chuyển hàng hóa bị ngăn cấm bởi hàng rào thủ tục chằng chịt, kết quả là dân đói và công nhân không được lãnh tiền lương suốt nhiều tháng. Mà “đói thì đầu gối phải bò” để kiếm miếng ăn, và đó là lý do dân ra đường bất tuân giãn cách và từ đó sinh ra nguy cơ lây lan dịch bệnh ngoài cộng đồng.


Sai lầm thứ hai là bỏ đói công nhân lao động nghèo và dân nghèo. Nói là sai lầm là nói nhẹ, chứ thực chất đây là sự khốn nạn, sự vô trách nhiệm. Ngày 15/08/2021, trong một buổi họp trong phòng máy lạnh, ông bộ trưởng LĐ-TB & XH Đào Ngọc Dung đọc báo cáo trên giấy rằng “Hàng chục triệu người dân đã được hỗ trợ”. Còn thực tế thì sao? Công nhân lao động nghèo sợ chết đói phải tháo chạy tán loạn sau khi phong tỏa khoảng 3 tuần lễ. Họ đi xe máy, đi xe đạp hàng ngàn cây số để tìm kiếm miếng ăn quê nhà bằng rau dại, cá đồng để sống chứ nếu ở lại vùng dịch thì chết đói sao?


Đấy là bằng chứng rõ ràng cho thấy nhà nước đã bỏ đói người lao động nghèo & toàn dân chứ không phải hỗ trợ “hàng chục triệu dân” như ông Đào Ngọc Dung đã nói. Vậy câu hỏi đặt ra là, những thông tin hỗ trợ trên báo chí cộng sản VN là từ đâu mà có? Đó là những trò phát tiền cứu trợ hạn chế, mục đích là chính quyền tạo hình ảnh quảng bá cho chính sách của đảng. Chặt đứt chuỗi cung ứng, kết hợp bỏ đói toàn dân thì dân không loạn lên mới lạ? Mà loạn lên thì họ chạy khắp nơi kiếm miếng ăn một cách bất chấp và từ đó bệnh dịch lại có cơ hội lớn phát tán rộng ra ngoài cộng đồng.


Đường phố Hà Nội bị rào chặn khắp nơi, cấm dân ra đường để chống dịch COVID-19. (Hình: Manan Vatsyayana/AFP/Getty Images).

Chính vì thế hôm 25/09/2021, 8 hiệp hội doanh nghiệp đã phản đối và kiến nghị chỉ trích bộ Y Tế duy trì nhiều quy định theo chủ trương cũ « Zero Covid » (tức đưa số ca mắc Covid-19 về 0), chứ chưa thực sự hướng đến chính sách « Sống chung với Covid ». Tám hiệp hội bao gồm Hiệp hội Thực phẩm minh bạch, Lương thực - thực phẩm TPHCM, Hội Doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao, Dệt may Việt Nam, Mỹ nghệ và chế biến gỗ TP. HCM, Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam, Nhựa Việt Nam và Doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam (1).


Vào hôm 25/11/2021, RFA loan tin cho biết lần đầu tiên trong lịch sử ngoại giao, Hà Nội phải chấp nhận đối thoại trực tuyến với Liên Âu về Hiệp ước Mậu dịch Tự do (EVFTA), đã có hiệu lực kể từ ngày 1 tháng 8 năm 2020, trên một Diễn Đàn chung lần thứ nhất giữa Việt Nam và Liên Âu với chủ đề Thương mại và Phát triển bền vững vừa diễn ra trong tháng 11/2021, qua ba cuộc họp quan trọng:

  • Một là giữa các Nhóm Tư Vấn Liên Âu - Việt Nam (gọi là DAG, Domestic Advisory Groups),

  • Hai là một cuộc thảo luận trực tiếp giữa chính quyền Việt Nam và Liên Âu,

  • Ba là Diễn Đàn chung với DAG của hai bên, chính quyền và xã hội dân sự.

Có 86 tổ chức Việt Nam và Liên Âu tham dự qua trực tuyến viễn liên tại Diễn Đàn chung nầy như Hội Đồng Liên Âu EU Council, Bộ Lao động, Bộ Công thương, Bộ Ngoại giao, Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt Nam, Nhóm Tư Vấn Liên Âu do Bà Jude Kirton-Darling làm Chủ tịch, Nhóm Tư Vấn Việt Nam do Bà Trần Thị Lan Anh, Ủy Viên Ban Thường trực Phòng Thương mại và Công nghiệp, làm Chủ tịch, và nhiều tổ chức xã hội dân sự — gồm các tổ chức phi chính phủ về nhân quyền, môi trường, phụ nữ, động vật, công đoàn thuộc nhiều quốc gia Liên Âu, các Quỹ tài trợ, tổ chức thương mại, v.v.


Ngoài các phát biểu của DAG Liên Âu phê phán các cuộc đàn áp nhân quyền, bắt bớ, 3 chủ đề thảo luận chính là:

  • Mậu dịch và Lao động;

  • Mậu dịch, Khí hậu và Môi sinh;

  • Mậu dịch và Ngư nghiệp.

Đây là lần đầu tiên có cuộc gặp gỡ chính thức giữa Chính phủ Việt Nam và Xã hội dân sự trong nước và Liên Âu mà tất cả các tổ chức đều có thể tham dự để có thể đặt mọi câu hỏi, hay chất vấn Liên Âu và Việt Nam về mọi thực tại hay vấn nạn của mậu dịch và phát triển bền vững.


Các cuộc thảo luận rất sôi nổi. Uỷ ban Bảo vệ Quyền Làm Người Việt Nam (VHCR) quan tâm nhiều đến vấn đề quyền công nhân, nhắc lại các lời hứa của Việt Nam khi ký kết EVFTA là sẽ sửa đổi Luật Lao Động và cho ra đời những “Tổ chức đại diện người lao động độc lập tại cơ sở” (tức “WRO, Workers Representative Organisations”) không trực thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam của Nhà nước. Thế nhưng một năm trôi qua sau khi EVFTA có hiệu lực, chưa hề thấy các WRO xuất hiện.


Đây là một vi phạm EVFTA của VN, vì bất cứ công ty nào tại VN xuất khẩu hàng hóa sang EU cũng phải có WRO tức “nghiệp đoàn độc lập” tại công ty đó vì EU không công nhận “công đoàn cơ sở” trực thuộc nhà nước VN là một WRO.


Ngoài ra, Viện Công nhân và Công đoàn, trực thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã thừa nhận ngay trong Diễn Đàn chung nầy rằng: “lương tối thiểu ở VN không đủ sống”. Đặc biệt bà Jude Kirton-Darling, Chủ tịch DAG Liên Âu đã lên tiếng trên đài RFA tiếng Việt hôm 25/11/2021 nêu rõ những vấn đề gay cấn cho việc thực thi hiệp định EVFTA nầy, chẳng hạn như

Thiếu một không gian cho xã hội dân sự tại Việt Nam ngày nay, bắt giam và cầm tù những nhà hoạt động môi sinh hay những nhà hoạt động bảo vệ nhân quyền, trì hoãn cải cách Bộ Luật Lao động, và những vấn đề sinh tử liên quan tới những điều luật trong lĩnh vực EVFTA nhằm bảo vệ quyền của người công nhân và bảo vệ sinh thái”.


Bà Jude Kirton-Darling - Chủ tịch Nhóm Tư Vấn Liên Âu.

Bà Jude Kirton-Darling nói:

Tôi nghĩ điều quan trọng là chính quyền Việt Nam đã chính thức nghe các mối quan tâm của xã hội dân sự. Việc còn lại là chuyện của chúng tôi, tức Ban Tư vấn và Hội đồng Châu Âu gây sức ép với nhà cầm quyền Việt Nam để tiếp tục theo đuổi các mối quan tâm do xã hội dân sự đề xuất.

Hiện tại DAG Việt Nam chỉ có ba tổ chức, gồm Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Viện Công nhân và Công đoàn trực thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, và Trung tâm Phát triển Nông thôn Bền vững (SRD).

Chúng tôi, DAG Liên Âu, đã lên tiếng minh bạch tại hội nghị rằng chúng tôi trông đợi và yêu sách số thành viên DAG Việt Nam phải được gia tăng. Chúng tôi cũng đòi hỏi các quy định rõ ràng cho việc chọn lựa, vì chúng tôi biết có những tổ chức xã hội dân sự nộp đơn xin tham gia DAG Việt Nam, nhưng bị chính quyền bác bỏ với những lý do không rõ ràng.

Đối với chúng tôi, điều tối ư quan trọng là phía đối tác Việt Nam phải là những tổ chức độc lập và đại biểu cho xã hội dân sự. Chúng tôi biết rõ những nguy cơ cho các nhà hoạt động xã hội dân sự, chính vì vậy mà chúng tôi quyết tâm hành động liên đới với họ. Mỗi lúc nghe thấy tổ chức hay cá nhân nào bị hăm doạ, sách nhiễu hay bị bắt bớ vì muốn tham gia DAG Việt Nam, chúng tôi liền báo động Hội đồng Châu Âu và nhà cầm quyền Việt Nam, và chúng tôi sẽ tiếp tục hành động theo hướng đó”.


Bà Jude Kirton-Darling cho biết thêm:

Từ khi DAG Liên Âu được hình hành đầu năm 2021, chúng tôi đã nêu lên nhiều trường hợp cá nhân bị đàn áp vì họ liên hệ với EVFTA. Chúng tôi không sống ở Việt Nam, nhưng chúng tôi hiểu rõ những áp lực và ép buộc mà họ phải chịu đựng. Nên chúng tôi đã mạnh mẽ áp lực cho từng trường hợp, áp lực công khai để đòi hỏi mở rộng không gian cho xã hội dân sự, vì chúng tôi nhận thấy đây là chìa khoá thúc đẩy nhà cầm quyền thực hiện các hứa hẹn khi ký kết EVFTA. Cần làm rõ một điều, là Hiệp ước Tự do Mậu dịch quy định rõ ràng và đầy đủ rằng DAG Việt Nam phải được thiết lập với những đại diện xã hội dân sự độc lập. Vì vậy, chúng tôi trông đợi điều khoản này được thực hiện, nếu không, chúng tôi sẽ sử dụng mọi phương cách để Việt Nam tôn trọng các điều cam kết. Tôi cũng khuyến khích các tổ chức XHDS độc lập với nhà nước VN nếu muốn gia nhập DAG Việt Nam hãy liên lạc với chúng tôi qua DAG Liên Âu để chúng tôi có thể theo dõi và can thiệp với nhà cầm quyền”.


Tóm lại, các biện pháp chống dịch COVID-19 của nhà cầm quyền CSVN không hiệu quả lại còn gây tác động xấu lên nền kinh tế và lợi ích của đại đa số công nhân lao động, theo Ngân Hàng Phát Triển Á Châu (ADB) nhận định vào Tháng 9/2021. Hậu quả từ những biện pháp chống dịch năm 2021 gần giống như “thiết quân luật” tại những thành phố lớn như Hà Nội, Sài Gòn và một số tỉnh phía Nam - nơi tập trung phần lớn công nhân VN trong nước và nhiều công ty ngoại quốc đầu tư sản xuất và xuất cảng-, đã làm cho chỉ số sản xuất công nghiệp giảm 7.4% so với năm 2020.

“Thống kê cho thấy, tám tháng đầu năm 2021, gần 85,500 doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động, cao hơn 24% so với cùng kỳ năm ngoái. Việc phong tỏa và hạn chế đi lại nghiêm ngặt nầy đã làm thiệt hại cho đời sống người lao động khá nặng nề như không lương nên không đủ tiền trả cho phòng trọ, gián đoạn sự dịch chuyển lao động và cản trở sản xuất.

Hậu quả là 12.8 triệu người bị mất việc làm hoặc bị giảm thu nhập.

Tỷ lệ thất nghiệp gia tăng và thu nhập giảm sút đã làm cho đời sống công nhân thêm khốn đốn. Nhà cầm quyền trung ương CSVN chỉ lo “bảo toàn ngân sách nhiều hơn là bảo toàn động lực, đầu tư cho tăng trưởng, thể hiện ở việc chi tiêu của chính phủ dành cho an sinh xã hội hiện còn ở mức khiêm tốn, trong khi ngân sách vẫn thặng dư, trần nợ công của Việt Nam sau đánh giá chỉ ở mức 44% GDP – thấp nhất trong khu vực ĐNA.” Chính vì thế Việt Nam đang phải đối phó với tình trạng thiếu hụt nhân công.

Việt Nam lo thiếu hụt lao động. Ảnh minh họa chụp tại một nhà máy của tập đoàn Vingroup, ngoại ô Hà Nội, ngày 03/08/2020. REUTERS – KHAM

Tin tức quốc tế vào ngáy 12/11/2021 cho thấy chính phủ Việt Nam đang loay hoay giải quyết tình trạng thiếu hụt nhân công hiện đang gây khó khăn cho nhiều công ty, trong đó có không ít công ty nước ngoài. Theo hãng tin Reuters, thì đợt dịch Covid thứ 4 « đã ảnh hưởng nặng nề đến tình hình lao động, việc làm trong nhiều ngành, lĩnh vực. Tỷ lệ lao động thiếu việc, thất nghiệp tăng cao ».


Cụ thể một lượng lớn hàng triệu người lao động đã trở về thôn quê sống kham khổ sau khi các thành phố công nghiệp bị chính quyền phong tỏa để chống dịch. Nó dẫn đến tình trạng thiếu hụt lao động, nhất là tại các địa phương vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Hãng tin Reuters nhắc lại là trong Tháng 11/2021,công ty Pou Chen, hãng sản xuất giày thể thao hàng đầu của Đài Loan, vừa cho biết 6% nhân công của hãng này ở Sài Gòn đã bỏ đi nơi khác, hậu quả là sản xuất của công ty đang bị ngưng trệ, đe dọa kế hoạch trở lại hoạt động toàn bộ trong tháng này. Việt Nam hiện là nhà sản xuất quần áo, giầy dép lớn trên thế giới, cung cấp cho các hãng như Zara, Ralph Lauren, North Face, Lacoste hay Nike với hàng triệu công nhân không nhận được bất cứ giải pháp hỗ trợ nào về các khoản chi phí đi lại, ăn ở, sinh hoạt trong thời gian đầu, bên cạnh việc đẩy mạnh chích ngừa Covid-19 cho họ.


(Đón xem tiếp Phần 3 & 4)


(1) The Legality Of Mandatory COVID Testing. Coronavirus (COVID-19) – Canada, Giles, V. (2021, January 18),

https://www.mondaq.com/canada/reporting-and-compliance/1026780/the-legality-of-mandatory-covid-testing

and Workplace testing for coronavirus (COVID-19) - Acas. (2021). ACAS. https://www.acas.org.uk/working-safely-coronavirus/testing-staff-for-coronavirus).


Bài liên quan:

DỊCH CÚM VŨ HÁN TOÀN CẦU VÀ CÔNG NHÂN VIỆT NAM (Phần 1)