• NBCN

An ninh lương thực hay “chiếc vòng kim cô” đối với nông dân Miền Tây?


Đời sống người nông dân ĐBSCL gắn liền với cây lúa

Việt Nam xuất khẩu từ 6-6,5 triệu tấn gạo/năm, mang về trên 3 tỷ USD/năm, trong đó miền Tây chiếm hơn 90% sản lượng gạo xuất khẩu. Rõ ràng miền Tây không chỉ làm an ninh lương thực trong nước mà cho cả thế giới, nhưng thu nhập vẫn thấp so với mặt bằng chung...


Theo số liệu thống kê mới nhất của Tổng cục Hải quan, tháng 10/2021, xuất khẩu gạo đạt 618.162 tấn, trị giá 321,941 triệu USD, tăng 4,1% lượng và tăng 9,8% về giá trị.

Cộng dồn 10 tháng đầu năm đạt trên 5,183 triệu tấn, trị giá 2,738 tỷ USD, giảm 3,1% về lượng nhưng tăng 3,7% về giá trị.

Dự kiến năm 2021 Việt Nam sẽ xuất khẩu khoảng hơn 6 triệu tấn gạo. Theo đó, mặt hàng gạo tiếp tục khẳng định vị thế trong xuất khẩu.

Nhưng một thực tế khác cũng song hành với người nông dân trồng lúa nhiều năm qua và chưa rõ đến khi nào mới thay đổi theo hướng tích cực hơn... GIÁ LÚA NEO VÀO TRỌNG TRÁCH AN NINH LƯƠNG THỰC

Theo ông Đỗ Hà Nam, Phó chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), Chủ tịch HĐQT, Tổng giám đốc Intimex group, các loại vật tư, phân bón đầu vào sản xuất lúa đều tăng rất mạnh nhưng giá lúa thì tăng không cân xứng, Việt Nam lại không thể nâng giá lúa lên quá cao được.

Vì cần phải hiểu gạo là nhu cầu thiết yếu, mọi người dù giàu hay nghèo đều phải dùng, nên muốn giá gạo tăng cao là rất khó; và bản thân chính quyền các nước luôn tìm mọi cách giữ giá gạo ổn định, nếu giá lương thực tăng cao không chỉ ảnh hưởng lớn đến đời sống người dân mà còn liên quan các vấn đề quan trọng khác.

Ví dụ, năm 2020, khi có tin Việt Nam dừng xuất khẩu gạo, Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte và chính quyền Hồng Kông đã có văn bản gửi Chính phủ Việt Nam yêu cầu cung cấp gạo ổn định cho họ.


Đợt dịch vừa qua người dân gặp khó khăn Chính phủ cũng đã xuất kho gạo dự trữ cấp phát cho người dân, làm cho mặt bằng giá gạo trên thị trường giảm xuống và ổn định.

Không riêng gì Việt Nam mà Chính phủ các nước đều dùng một khoản tiền rất lớn để làm an ninh lương thực cho người dân. Do vậy, tác động của an ninh lương thực lên thị trường lúa gạo là rất rõ, trong những lần Chính phủ triển khai mua tạm trữ quốc gia thì giá lúa trên thị trường tăng ngay, khi mua xong thì giá trên thị trường đứng lại. Như vậy Chính phủ Việt Nam cũng đã hỗ trợ về an ninh lương thực nên giá gạo không thể tăng giá cao.

Để giúp nông dân Nhật Bản thoát nghèo và an tâm làm nhiệm vụ an ninh lương thực Chính phủ nước này đã tài trợ bằng cách mua lúa cho nông dân với giá cao. Như vậy, để nông dân Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) an tâm thực hiện trọng trách an ninh lương thực, Chính phủ cần tính đến việc trợ giá lúa cho họ.

Thời gian gần đây Chính phủ Thái Lan giảm dần diện tích trồng lúa và không chủ trương đẩy mạnh xuất khẩu gạo và nước Mỹ cũng vậy.

Hiện các nước giàu đều giảm dần diện tích trồng lúa và Việt Nam cần phải xác định vấn đề trồng lúa cũng như chiến lược của Chính phủ đối với cây lúa.

“Không có một chính phủ nào kể cả Liên Hiệp Quốc cũng không khuyến khích tăng giá lương thực, và chính phủ các nước sử dụng rất nhiều công cụ về lương thực để hỗ trợ cho người nghèo. Đó là một nghịch lý nhưng vì lương thực không chỉ là lĩnh vực đặc thù mà còn là nhiệm vụ chính trị nên chính phủ các nước bắt buộc phải làm vậy vì không có cách nào khác”, Phó chủ tịch VFA nêu quan điểm.

Vẫn theo Phó chủ tịch VFA, nhằm giúp người nông dân làm nhiệm vụ an ninh lương thực có thu nhập tốt, yêu cầu đặt ra là cần phải nâng cao hơn nữa chế biến lương thực, tạo giá trị gia tăng cho hạt gạo đảm bảo thu nhập cho họ.

Trong những năm chiến tranh, các tỉnh Tây Nguyên là nơi nghèo nhất nước; nhưng từ khi chuyển đổi cây trồng, giờ đây kinh tế Tây Nguyên phát triển đời sống nông dân sung túc. Nông dân miền Bắc cũng vậy, khi còn trồng lúa thì đời sống rất khó khăn nhưng khi chuyển đổi sang vật nuôi, cây trồng khác thì rõ ràng thu nhập tăng cao, đời sống của bà con phát triển rất nhanh.

Bây giờ vùng miền nào được chuyển đổi cây lúa sang cây trồng khác có giá trị kinh tế thì rõ ràng đời sống của người lao động thay đổi rõ. Trong khi đó,

Đời sống của người dân ở các tỉnh miền Tây đang thụt lùi so với cả nước do thu nhập từ cây lúa thấp.

CẦN CÓ CHIẾN LƯỢC LÂU DÀI CHO NGƯỜI TRỒNG LÚA Ở ĐBSCL Theo ý kiến của đại diện doanh nghiệp, hiệp hội ngành nghề liên quan, vấn đề bây giờ là cần quy hoạch lại tỉnh nào ở ĐBSCL làm an ninh lương thực chứ không thể để tất cả 13 tỉnh; các tỉnh còn lại đa dạng cây trồng hoặc luân canh như lúa-tôm, lúa-cá hay cây trồng cho kinh tế cao, có như vậy mới nâng được đời sống của nông dân và họ sẽ không bỏ quê tha phương kiếm sống. Muốn vậy, có ba hướng cơ bản được đặt ra.

  • Thứ nhất, có thể chuyển đổi một phần trong tổng diện tích đất trồng lúa ở ĐBSCL sang luân canh lúa-tôm hoặc cây trồng cho kinh tế cao…

  • Thứ hai, tăng cường trồng các giống lúa chất lượng cao như lúa thơm jasmine, Japonica, ĐT8, ST24, ST25… có giá bán cao.

  • Thứ ba, khi đã xác định ĐBSCL làm an ninh lương thực thì về mặt chiến lược lâu dài phải tính đến tài trợ cho người nông dân nơi này, nếu không thì người nông dân trồng lúa sẽ mãi không thể nào sánh được với các ngành, nghề khác.

Cùng vì thu nhập địa phương và người dân còn hạn chế dẫn đến các mặt trong đời sống như y tế, giáo dục, giao thông, cầu đường… của khu vực này chưa phát triển đồng bộ; chỉ khi nào kinh tế phát triển bắt buộc hạ tầng phải làm thật tốt để bắt kịp đà phát triển chung.

Ví dụ, các tỉnh Hải Dương, Bắc Giang khi vào vụ thu hoạch vải thiều địa phương xử lý đầu ra rất tốt nhờ giao thông thuận lợi, giao thông tốt sẽ kéo khâu chế biến phát triển theo, và khi kinh tế phát triển sẽ kéo toàn ngành giao thông phát triển thêm nữa.

“Hạ tầng giao thông phát triển thì các mặt liên quan đều phát triển theo, hệ thống logictics lưu thông phân phối hàng hóa mọi thứ đều thuận lợi. Trong khi đó hạ tầng giao thông ở ĐBSCL vẫn chưa phát triển nên mọi thứ đều trở nên khó khăn, khiến tư duy về kinh tế của người đồng bằng không thể đa dạng như các địa phương khác. Rõ ràng nơi nào kinh tế phát triển tốt thì tính năng động của con người nơi đó càng cao”, Phó chủ tịch VFA nhìn nhận.